KOBİ'ler için 90 Günlük Nakit Projeksiyonu Nasıl Hazırlanır?

90 günlük nakit projeksiyonu, KOBİ'lerin önümüzdeki 3 aylık dönemde kasalarında ne olacağını gün gün gösteren stratejik bir tablodur. Doğru hazırlanmış bir projeksiyon, yöneticilerin kredi limiti açma, yatırım kararı verme veya tahsilat baskısını artırma gibi kararlarını zamanında almasını sağlar. Bu rehberde 90 günlük nakit projeksiyonunu adım adım nasıl hazırlayacağınızı, hangi varsayımlara dikkat etmeniz gerektiğini ve doğru aracı nasıl seçeceğinizi anlatıyoruz.

Neden 90 gün?

Nakit projeksiyonunda dönem seçimi kritik bir karardır. 30 gün çok kısa: stratejik kararlar için zaman bırakmaz. 12 ay çok uzun: varsayımlar gerçekçi olmaktan çıkar. 90 gün ise iki avantajı bir araya getirir:

• Operasyonel görünürlük: Çoğu tedarikçi ödemesi, çek vadesi ve müşteri tahsilatı bu pencereye girer.
• Aksiyon penceresi: Bir banka kredisi başvurusu, faktoring anlaşması veya yatırım ötelemesi 4-8 hafta sürer. 90 gün, problemi gördükten sonra çözüm devreye almak için yeterlidir.

Hazırlık: Doğru veri kaynaklarını toplayın

Projeksiyona başlamadan önce şu altı kaynaktan veri toplanmalıdır:

Veri kaynağı	Toplanacak bilgi
Banka hesapları	Tüm hesapların güncel bakiyesi (TL, USD, EUR)
Çek/senet portföyü	Tahsil edilecek ve tediye edilecek çeklerin vade tarihleri
Cari hesap defterleri	Vadesi gelmemiş satış faturaları (müşteri bazında)
Tedarikçi sözleşmeleri	Vadeli alımlar, periyodik ödemeler
İK / bordro	Maaş, prim, kıdem tazminatı planları
Vergi takvimi	KDV, muhtasar, kurumlar vergisi, SGK ödeme tarihleri

Adım 1: Açılış bakiyesini tespit edin

Projeksiyon başlangıç tarihi (örneğin 1 Temmuz) itibarıyla toplam likit pozisyon hesaplanır:

• Vadesiz banka mevduatı (TL eşdeğeri)
• Vadeli mevduat (vadesi 90 gün içinde gelecek olanlar dahil edilir)
• Kasa
• Olası kredi limitleri ayrıca tutulur, "kullanılabilir kapasite" olarak izlenir

Adım 2: Tahsilat planını oluşturun

Bu adım projeksiyonun en önemli ve en hata yapılan yeridir. Üç tip tahsilat olur:

2a. Kesin tahsilatlar (yüksek olasılık)

• Vadeli çekler (banka portföyünde)
• Vadesi gelmemiş satış faturaları (kurumsal müşterilerden)
• Periyodik gelirler (kira, abonelik, sabit anlaşmalar)

2b. Beklenen tahsilatlar (orta olasılık)

• Açık siparişler için faturalanacak satışlar
• Tedarik süresi içinde tahsil edilecek peşin satışlar

2c. Olasılığa bağlı tahsilatlar (düşük olasılık)

• Yeni müşteri görüşmeleri
• Devlet teşvikleri, prim iadeleri

Her bir tahsilatın gerçekleşme olasılığı belirlenmelidir. Olasılık ağırlıkları:

Tahsilat tipi	Önerilen olasılık
Vadeli çek (kurumsal hamil)	%95-100
Vadeli çek (bireysel/küçük firma)	%80-90
Kurumsal müşteri faturası	%85-95
Tarihi sorunlu müşteri	%60-75
Beklenen sipariş	%50-70
Yeni müşteri görüşmesi	%20-40

Adım 3: Ödeme planını oluşturun

Ödemeler tahsilatlardan daha öngörülebilirdir çünkü çoğu zaten taahhüt edilmiştir. Üç kategoride toplayın:

3a. Sabit ödemeler

• Personel maaşı (ay sonu veya 1. günü)
• Kira (sözleşme tarihi)
• Banka kredisi taksiti
• Vergi ve SGK (yasal takvim)

3b. Değişken ödemeler

• Tedarikçi vadeli alımları (vade biliniyor, miktar değişebilir)
• Stok yenileme alımları
• Lojistik, yakıt, enerji

3c. Esnek ödemeler

• Yatırım harcamaları
• Bakım onarım
• İkramiye, prim

Esnek ödemeler nakit dengesini koruma adına geciktirilebilir; bu kararlar projeksiyonun parametrelerinden biri olur.

Adım 4: Günlük net akışı çıkarın

Her gün için (o günkü tahsilat toplamı − o günkü ödeme toplamı) hesaplanır. Sonra önceki günün kapanış bakiyesine eklenir:

Gün	Açılış	Tahsilat	Ödeme	Net	Kapanış
1 Temmuz	1.250.000	180.000	0	+180.000	1.430.000
2 Temmuz	1.430.000	0	320.000	−320.000	1.110.000
3 Temmuz	1.110.000	450.000	0	+450.000	1.560.000

Bu tablo 90 gün boyunca devam ettirilir. Sonuç görsel olarak günlük nakit eğrisi şeklinde grafiklendirilir; bir bakışta hangi günler kritik olduğu görülür.

Adım 5: Senaryo analizi yapın

Tek bir projeksiyon yetmez; varsayımlar değişebilir. En az üç senaryo çalıştırın:

Senaryo	Tahsilat	Ödeme	FX
İyimser	+%10 erken	0 değişiklik	0
Baz	0 değişiklik	0 değişiklik	0
Kötümser	%20'si 30 gün gecikir	0 değişiklik	+%5
Kriz	%35'i 60 gün gecikir	0 değişiklik	+%10

Her senaryoda en derin nakit açığı tarihi ve tutarı not edilir. Bu tablo, "bu açığı kapatabilir miyim?" sorusuna sayısal cevap verir.

Hangi araçla yapmalısınız?

Üç aşamalı bir yol haritası önerebiliriz:

• Ay 1-3: Excel ile başlayın. Mantığı anlamak ve şirkete özgü parametreleri keşfetmek için iyi bir okul.
• Ay 3-12: Dosya büyüdüğünde, senaryo analizi karmaşıklaştığında ve çoklu kullanıcı işin içine girdiğinde profesyonel bir araca geçin.
• Yıl 1+: Otomatik veri akışı (banka entegrasyonu, çek/senet sistemleri) ile manuel girişleri minimize edin.

Sıkça Sorulan Sorular

Projeksiyonu ne sıklıkla güncellemeliyim?+

Operasyonel olarak haftada bir kez güncelleme idealdir. Büyük tahsilat veya ödeme gerçekleştiğinde ise gün içinde de güncellemek faydalıdır. Bazı şirketler her sabah 09:00'da güncellenmiş projeksiyonu inceleyerek güne başlar.

Excel'de hangi kısımlarda hata yapıyorum?+

En sık üç hata: (1) tahsilat olasılıklarını dikkate almama, (2) çek tediyesini iki kez sayma veya unutma, (3) hafta sonu/tatil günlerinde banka takvimini dikkate almama. Profesyonel araçlar bu üç hatayı otomatik olarak engeller.

Sezonsal işletmeler için 90 gün yeterli mi?+

Sezonsal işletmelerde 90 günün yanı sıra 12 aylık aylık projeksiyon da yapılması önerilir. Sezon öncesi nakit ihtiyacı 6 ay öncesinden tahmin edilebilir; bu da finansman maliyetini düşürür.

Tahsilat olasılığı nasıl belirlenir?+

Müşterinin geçmiş ödeme davranışından çıkarılır. Son 12 ayda 10 faturadan 9'unu vadesinde ödemişse olasılık %90 alınır. Yeni müşterilerde sektör ortalaması (%75-85) ile başlanır, deneyim biriktikçe güncellenir.